Życie kampusu [2026-04-29]

800-letni dąb rośnie w KOI

— Redakcja

Mimo że wygląda niepozornie – na razie ma niespełna 50 cm wysokości – to jego genetyczny wiek szacuje się na ponad 800 lat. Jest bowiem klonem najstarszego dębu w Polsce – Rusa z Rogalina.

Sadzonkę dębu szypułkowego uroczyście wkopali na terenie ogrodu Kopernikańskiego Ośrodka Integracji rektor UMK prof. dr hab. Andrzej Tretyn oraz prof. dr hab. Jacek Kubica, kierownik Katedry Kardiologii i Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum, który pozyskał ją dla naszej uczelni. Choć roślina nie wygląda jeszcze zbyt okazale, jej wiek genetyczny jest imponujący. Jako klon Rusa z Rogalina, uznawanego za najstarszy dąb szypułkowy rosnący w Polsce, jest w wieku drzewa macierzystego, który szacuje się na 800-850 lat. 

Dziedzictwo drzew

Dęby szypułkowe (Quercus robur) należą do najokazalszych drzew występujących naturalnie na terenie naszego kraju. Ich obwód pnia (mierzony na standardowej wysokości 120 cm) wynosić może nawet 10 metrów. Często są to pomniki przyrody o walorach nie tylko przyrodniczych, ale też historycznych i kulturowych. Przykładami są m.in. dęby: Bartek, Chrobry, Mieszko I i wspomniany Rus, należący do cenionej grupy dębów rogalińskich.

Niestety mimo długiej żywotności powoli nadchodzi ich kres, a tradycyjne rozmnażanie wegetatywne (sprowadzające się do ukorzenienia wybranych pędów) jest w przypadku dębów bardzo trudne, u najstarszych drzew wręcz niemożliwe. Z kolei rozmnażanie generatywne (poprzez wysiew żołędzi) nie daje możliwości uzyskania klonu najstarszych okazów.

Klonowanie drzew

Naukowcy z Instytutu Dendrologii Polskiej Akademii Nauk w Kórniku znaleźli na to sposób. 

Polega on na klonowaniu rośliny w warunkach in vitro, czyli na szkle, poprzez zastosowanie metody mikrorozmnażania pędów odroślowych. W skrócie: zebrano zdrewniałe gałęzie z wytypowanych starych i cennych okazów, następnie pocięto je na mniejsze fragmenty, oczyszczono i rozpoczęto uprawę, by uzyskać tzw. pędy epikormiczne, czyli przybyszowe – tłumaczy prof. Andrzej Tretyn, rektor UMK. 

To tzw. okres hodowli fitotronowej, podczas której zdrewniałe pędy umieszczono w pojemnikach z wilgotnym perlitem. Hodowla prowadzona była w określonych parametrach oświetlenia, temperatury i wilgotności.

Tak też powstała sadzonka pozyskana dla UMK z placówki w Kórniku. Młode/stare drzewko otrzymało certyfikat autentyczności i zostało posadzone na terenie ogrodu Kopernikańskiego Ośrodka Integracji. Warto zaznaczyć, że do tej pory w Polsce rośnie zaledwie kilka takich dębów. Z czasem ma być ich więcej, a naukowcy z Instytutu Dendrologii Polskiej Akademii Nauk planują stworzyć katalog miejsc, w których je posadzono i monitorować sklonowane rośliny.