Portal informacyjny
Nauki przyrodnicze
Księżyc przesłoni Słońce
W środę 12 sierpnia czeka nas jedno z najciekawszych zjawisk astronomicznych. W Polsce będzie można obserwować głębokie częściowe zaćmienie Słońca. W Toruniu kulminacja przypadnie tuż przed zachodem Słońca, a po niej – wyjątkowa noc dla miłośników spadających gwiazd.
O zaćmieniu mówimy wtedy, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Ziemią a Słońcem i częściowo lub całkowicie przesłoni tarczę naszej gwiazdy. W środę 12 sierpnia 2026 roku całkowite zaćmienie będzie widoczne m.in. na Islandii, w Hiszpanii, na Grenlandii i w części Rosji. W Polsce zobaczymy je jako zaćmienie częściowe.
Nie będzie to jednak niewielkie "ugryzienie" Słońca. W zachodniej części Polski Księżyc przesłoni ponad 90 proc. jego tarczy. W Toruniu maksymalna faza zjawiska nastąpi około godz. 20.05, gdy zakrytych będzie około 83 proc. tarczy słonecznej. Słońce będzie wówczas znajdowało się już bardzo nisko nad zachodnim horyzontem.
W naszym kraju będzie można zaobserwować widowiskowe, częściowe, ale bardzo "głębokie" zaćmienie Słońca. To rzadkie zjawisko będzie widoczne około godzinę przed zachodem Słońca, co powinno stworzyć niesamowity spektakl na niebie. Z drugiej strony, może to utrudnić obserwacje, ponieważ przeszkody terenowe na horyzoncie, np. drzewa, budynki mogą przesłonić to zjawisko – tłumaczy prof. Krzysztof Katarzyński, dyrektor Instytutu Astronomii UMK.
W Toruniu zaćmienie rozpocznie się około godz. 19:13, a jego maksimum przypadnie około godz. 20:05. Ponieważ Słońce będzie wtedy niemal przy horyzoncie.
– Z tego względu rekomendowane jest wybranie miejsca obserwacyjnego na jakimś podwyższeniu, wzniesieniu, punkcie widokowym czy nawet balkonie na wyższym piętrze. Miejsca, z którego będzie się rozciągał dobry widok na zachodni, północno-zachodni horyzont. Prawdopodobnie najlepsze warunki do obserwacji tego zjawiska w Polsce będą nad zachodnim Bałtykiem – dodaje prof. Katarzyński. Astronom zwraca również uwagę na najważniejszą zasadę bezpiecznej obserwacji.
Słońca nie wolno obserwować bezpośrednio przy pomocy różnego rodzaju urządzeń optycznych, takich jak lunety, lornetki, aparaty fotograficzne tzw. lustrzanki czy teleskopy astronomiczne. Może to prowadzić do trwałego uszkodzenia wzroku – przypomina prof. Katarzyński. – Obserwacje takie można prowadzić przy zastosowaniu odpowiednich filtrów, ale trzeba posiadać wiedzę, jak ich użyć. Z drugiej strony, najtańszym i najprostszym rozwiązaniem jest zaopatrzenie się w specjalne, właściwie jednorazowe okulary, które posiadają odpowiednie filtry do obserwowania Słońca. Okulary takie można bez trudu kupić w internecie, ale najlepiej dokonać zakupu w profesjonalnym sklepie astronomicznym.
Obserwatorium Astronomiczne UMK w Piwnicach dysponuje symulacjami pokazującymi przebieg zjawiska zarówno dla Piwnic, jak i dla molo w Międzyzdrojach. Pozwalają one zobaczyć, jak będzie zmieniało się położenie Słońca i Księżyca oraz w którym miejscu nieba należy ich szukać.
Sierpniowy wieczór przyniesie zresztą jeszcze jeden astronomiczny powód, by spojrzeć w niebo. Na 12 sierpnia przypada maksimum aktywności roju Perseidów, jednego z najbardziej znanych i lubianych rojów meteorów. "Spadające gwiazdy" są w rzeczywistości drobinami materii pozostawionymi przez kometę 109P/Swift-Tuttle, które podczas wejścia w atmosferę Ziemi rozgrzewają się i tworzą jasne ślady na niebie. Perseidy są aktywne od połowy lipca do drugiej połowy sierpnia, a w 2026 roku ich maksimum przypadnie właśnie w nocy z 12 na 13 sierpnia. Tegoroczne warunki będą wyjątkowo sprzyjające obserwacjom, ponieważ wydarzenie zbiegnie się z nowiem Księżyca, dzięki czemu jego światło nie będzie rozjaśniało nocnego nieba.
Z tej okazji Obserwatorium Astronomiczne UMK w Piwnicach, wraz z partnerami, zaplanowali Pikniki Spadających Gwiazd, który odbędzie się 14 i 15 sierpnia. W programie znalazły się zwiedzanie obserwatorium z przewodnikiem-astronomem, wystawa meteorytów i minerałów, wykład popularnonaukowy oraz, przy sprzyjającej pogodzie, wieczorne obserwacje nieba. Wydarzenia są częścią projektu "Kosmos na wyciągnięcie ręki", finansowanego ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu Społeczna Odpowiedzialność Nauki III, realizowanego przez Fundację Aleksandra Jabłońskiego.
