Życie kampusu [2026-09-14]

O przyszłości europejskiej nauki w Brukseli

— Redakcja

9 września w Brukseli odbyła się debata wysokiego szczebla poświęcona przyszłości europejskiej nauki oraz miejscu badań i innowacji w kolejnym budżecie Unii Europejskiej. W dyskusji z udziałem europejskich decydentów, przedstawicieli najważniejszych organizacji akademickich oraz władz czołowych uniwersytetów uczestniczył prof. Adam Kola, prorektor ds. nauki UMK i wiceprezydent Sieci YERUN.

Spotkanie odbyło się w ważnym momencie prac nad kolejnym wieloletnim budżetem Unii Europejskiej. Przedstawiciele i przedstawicielki europejskich organizacji akademickich i badawczych – YERUN, CESAER, Coimbra Group, European University Association (EUA), EU-LIFE, The Guild i League of European Research Universities (LERU) – rozmawiali o tym, jak zapewnić Europie warunki do prowadzenia badań, rozwijania nowych technologii i budowania konkurencyjnej gospodarki.

W debacie uczestniczyli m.in. Rianne Letschert, minister edukacji, kultury i nauki Niderlandów, prof. Maria Leptin, przewodnicząca Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) oraz Siegfried Mureşan, poseł do Parlamentu Europejskiego i współsprawozdawca wieloletnich ram finansowych UE. Głos zabrali również przedstawiciele władz czołowych europejskich uczelni i organizacji akademickich, m.in. Linda Doyle, rektor Trinity College Dublin i przewodnicząca LERU, Gregor Majdič, rektor Uniwersytetu Lublańskiego i członek Zarządu EUA, Orla Feely, rektor University College Dublin i przewodnicząca CESAER, oraz prof. Stephanie Wehner z Delft University of Technology. Prof. Adam Kola, prorektor UMK ds. nauki i wiceprezydent Sieci YERUN, wystąpił w panelu poświęconym znaczeniu inwestowania w badania i innowacje w czasach kryzysu, a następnie wraz z Marią Leptin, Siegfriedem Mureşanem i Christine Durinx uczestniczył w dyskusji o przyszłości programu Horyzont Europa.

Jednym z najważniejszych tematów spotkania była przyszłość programu Horyzont Europa, który jest głównym unijnym instrumentem finansowania badań i innowacji. Prof. Adam Kola,  przekonywał, że warunkiem autonomii strategicznej Europy jest jej potencjał do generowania wiedzy, a inwestycje w badania i innowacje są niezbędne w obliczu  współczesnych kryzysów: geopolitycznego, klimatycznego, demograficznego oraz polaryzacji społecznej.

Siła Europy zależy nie tylko od wprowadzanych na rynek innowacji, ale od fundamentów, które je umożliwiają: doskonałych badań, ambitnych pomysłów, współpracy międzynarodowej, infrastruktury badawczej i atrakcyjności karier naukowych – mówił prof. Adam Kola.

Podczas swojego wystąpienia prorektor UMK ds. nauki przedstawił również perspektywę młodych europejskich uniwersytetów, dla których stabilne finansowanie ma szczególne znaczenie w budowaniu potencjału badawczego. – Młode uniwersytety doskonale wiedzą, jak wiele zależy od stabilnego, przewidywalnego i długofalowego finansowania badań. To właśnie w takich warunkach rozwijają się kariery naukowe i powstają nowe odkrycia. Ambitny Horyzont Europa powinien iść w parze z silnymi inwestycjami krajowymi, aby potencjał badawczy mógł rozwijać się w całej Europie – dodał.

Uczestnicy i uczestniczki spotkania opublikowali wspólne stanowisko, w którym apelują o zwiększenie budżetu programu do co najmniej 200 mld euro. Zwracają uwagę, że o skuteczności programu decyduje nie tylko wysokość dostępnych środków, ale również ich przewidywalność. Uczelnie, instytuty badawcze i przedsiębiorstwa planują projekty, zatrudnienie naukowców oraz współpracę międzynarodową na wiele lat. Dlatego budżet Horyzontu Europa powinien stanowić rzeczywiste, gwarantowane zobowiązanie, a nie jedynie orientacyjną kwotę. Ważne jest również odpowiednie rozłożenie środków pomiędzy poszczególne etapy badań i rozwoju innowacji. Szczególnego wsparcia wymagają badania na wcześniejszych poziomach gotowości technologicznej, w których prywatni inwestorzy rzadziej angażują swoje środki. Finansowanie dalszego wdrażania i skalowania gotowych rozwiązań powinno natomiast opierać się także na innych instrumentach unijnych, takich jak Europejski Fundusz Konkurencyjności.

Podczas spotkania podkreślano również potrzebę sprawnego zakończenia negocjacji nad przyszłym budżetem UE. Chodzi o to, aby Horyzont Europa w nowej perspektywie mógł rozpocząć się zgodnie z planem w styczniu 2028 r. Ewentualne opóźnienia oznaczałyby dla naukowców i instytucji niepewność dotyczącą kolejnych konkursów i mogłyby utrudnić planowanie międzynarodowych projektów badawczych.

Europejskie finansowanie nie zastępuje przy tym inwestycji krajowych – podkreślali uczestnicy dyskusji, wskazując na potrzebę równoległego zwiększania nakładów państw członkowskich na badania i innowacje. Celem jest osiągnięcie do 2030 r. poziomu 3 proc. PKB przeznaczanego na badania i innowacje, w tym 1,25 proc. PKB w ramach publicznych nakładów na ten sektor.