Życie kampusu [2026-03-13]

Infrastruktura badawcza dla technologii strategicznych

— Redakcja

Konsolidacja infrastruktury badawczej wobec wyzwań bezpieczeństwa i odporności technologicznej Europy była tematem spotkania, które 9 marca 2026 r. odbyło się w Biurze Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w Brukseli.

Wydarzenie "Research Infrastructures Driving Europe's Defence and Dual-Use Competitiveness", zorganizowane we współpracy z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu, Narodowym Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Wojskową Akademią Techniczną w Warszawie, przy wsparciu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, odbyło się w przeddzień European Defence Fund Info Days 2026 i zgromadziło przedstawicieli instytucji europejskich, środowiska infrastruktury badawczej, administracji publicznej, uczelni oraz sektora innowacji. Spotkanie stanowiło platformę dialogu na temat roli infrastruktury badawczej w rozwoju technologii o potencjale podwójnego zastosowania (dual-use) oraz ich znaczenia dla budowania odporności technologicznej i konkurencyjności Europy.

Jednym z głównych celów rozmów była konsolidacja środowiska infrastruktury badawczej wokół zagadnień technologii strategicznych oraz badań o potencjale podwójnego zastosowania. Istotnym elementem spotkania było również wzmocnienie obecności polskiego środowiska naukowego w dialogu prowadzonym na poziomie instytucji europejskich, szczególnie w kontekście przyszłych inicjatyw Komisji Europejskiej dotyczących badań i innowacji w obszarach takich jak civil security, resilience oraz technologie o znaczeniu dla bezpieczeństwa i obronności.

Spotkanie otworzył dr hab. Adam Kola, prof. UMK, prorektor ds. nauki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W wystąpieniu powitalnym zwrócił uwagę na zmieniający się kontekst funkcjonowania nauki w świecie rosnącej konkurencji technologicznej oraz napięć geopolitycznych.

Podkreślił, że jednym z kluczowych wyzwań dla europejskiego systemu badań jest dziś znalezienie równowagi pomiędzy otwartością nauki a koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa badań, szczególnie w odniesieniu do infrastruktury badawczej, która coraz częściej staje się zasobem o znaczeniu strategicznym.

Środowisko naukowe potrzebuje dziś jasnych wytycznych oraz przejrzystych zasad zarządzania projektami badawczymi w obszarach takich jak civil security, resilience czy technologie o znaczeniu strategicznym. Bez klarownych ram trudno budować stabilne partnerstwa badawcze i skutecznie rozwijać współpracę międzynarodową. Jednocześnie warto podkreślić, że research security nie oznacza zamykania nauki. Wręcz przeciwnie – chodzi o stworzenie takich warunków, które pozwolą nauce pozostać otwartą, a jednocześnie odpowiedzialnie reagować na wyzwania współczesnej rzeczywistości geopolitycznej oraz rosnące znaczenie technologii strategicznych dla Europy.

Kolejna perspektywa programów europejskich

Organizatorzy podkreślali, że spotkanie wpisuje się w szerszy proces przygotowań do kolejnej perspektywy programów europejskich.

– Już dziś myślimy o kolejnym programie ramowym Unii Europejskiej – FP10, który rozpocznie się w 2028 roku – zaznaczył dr hab. Jakub Szlachetko, prof. UJ, dyrektor Narodowego Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS. – Dla środowiska infrastruktury badawczej to moment, aby wzmocnić współpracę i lepiej skoordynować nasze działania w ramach europejskiego ekosystemu.

Podczas wydarzenia wielokrotnie podkreślano, że skuteczny udział w przyszłych programach Unii Europejskiej wymaga lepszej koordynacji i integracji środowiska infrastruktury badawczej.

O planowanych działaniach w tym zakresie mówiła dr hab. Agnieszka Słowikowska, prof. UMK, dyrektor Joint Institute for VLBI ERIC:

Proces konsolidacji planujemy prowadzić w dwóch etapach. W pierwszej kolejności chcemy wzmocnić współpracę pomiędzy infrastrukturami badawczymi w Polsce, koncentrując się na czterech kluczowych domenach technologicznych. Kolejnym krokiem będzie rozwijanie tej współpracy na poziomie europejskim – w szczególności poprzez budowanie partnerstw z infrastrukturami badawczymi w krajach wideningowych, tak aby wspólnie wzmacniać ich udział w przyszłych inicjatywach badawczych i innowacyjnych Unii Europejskiej.

Integracja europejskich zasobów 

W inicjatywę zaangażowana była również Wojskowa Akademia Techniczna w Warszawie, która od wielu lat rozwija badania w obszarach technologii o znaczeniu strategicznym oraz współpracę pomiędzy środowiskiem naukowym a sektorem bezpieczeństwa i obronności.

Na znaczenie integracji europejskich zasobów badawczych zwrócił uwagę Maciej J. Nowakowski, dyrektor Biura ELI-Polska przy WAT:

W Europie dysponujemy bardzo dużymi zasobami infrastruktury badawczej, które często oferują unikalne możliwości rozwoju technologii strategicznych. Problem polega na tym, że przemysł nie zawsze ma świadomość tego potencjału. Jeśli nie zintegrujemy zasobów, które już dziś posiadamy, i nie będziemy potrafili w spójny sposób zaprezentować ich sektorowi przemysłowemu, nie wykorzystamy w pełni tych możliwości.

Ważną rolę w organizacji wydarzenia odegrało Biuro Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w Brukseli. – Biuro pełni nie tylko rolę gospodarza wydarzenia, ale chce także współtworzyć dyskusję o tym, jak w przyszłości kształtować system badań i rozwoju, jak odpowiadać na współczesne wyzwania oraz jak najlepiej przygotować polskich naukowców i instytucje do współpracy międzynarodowej – podkreślił Maciej Zdanowicz z NCBR.

Tuż przed rozpoczęciem głównej części wydarzenia odbyła się moderowana przez Marcina Olendra (AI Chamber) dyskusja typu round table, która otworzyła rozmowę o rosnącym znaczeniu technologii dual use w europejskim ekosystemie innowacji.

W kolejnych panelach – z udziałem przedstawicieli NATO, Komisji Europejskiej, Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz instytucji badawczych z różnych krajów europejskich – powracał wspólny wątek: w obliczu narastających napięć geopolitycznych Europa musi skuteczniej wykorzystywać potencjał całego środowiska naukowego i technologicznego.

Eksperci podkreślali, że rozwój technologii strategicznych nie może opierać się wyłącznie na tradycyjnym sektorze obronnym. Kluczową rolę odgrywają również uczelnie, centra badawcze, infrastruktura naukowa, startupy oraz sektor deep tech.

Infrastruktura badawcza jako katalizator innowacji

Uczestnicy debat zwracali uwagę, że współpraca pomiędzy nauką, administracją publiczną i sektorem przemysłowym – wsparta dojrzałymi mechanizmami bezpieczeństwa badań, świadomym podejściem do ochrony danych oraz oceną ryzyka w wymiarze międzynarodowym – może stać się jednym z fundamentów europejskiej przewagi technologicznej.

Spotkanie w Brukseli potwierdziło rosnące znaczenie infrastruktury badawczej w europejskim ekosystemie innowacji, szczególnie w obszarach technologii strategicznych oraz badań o potencjale podwójnego zastosowania. Wydarzenie stanowiło także ważny krok w kierunku wzmacniania współpracy pomiędzy środowiskiem naukowym, administracją publiczną oraz sektorem innowacji – zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim.

* Tekst przygotowany na podstawie materiałów Agniszki Cudek/Narodowe Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS.