Portal informacyjny
Życie kampusu
Pokojowy Nobel za walkę o prawa człowieka
Navanethem "Navi" Pillay została uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla za działania na rzecz pokoju i prawa międzynarodowego. Wybór Komitetu Noblowskiego komentuje dr hab. Agnieszka Szpak, prof. UMK z Wydziału Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie.
Norweski Komitet Noblowski przyznał Pokojową Nagrodę Nobla byłej sędzi m.in. Międzynarodowego Trybunału ds. Zbrodni w Rwandzie oraz Międzynarodowego Trybunału Karnego, Navanethem "Navi" Pillay za "jej wysiłki na rzecz promocji pokoju i prawa międzynarodowego". Komitet wskazał, że "przywiązanie Navi Pillay do uniwersalnych zasad prawa oraz jej niezachwiany kompas moralny stanowią stałe elementy jej wieloletniej kariery. […] Navi Pillay pociągała państwa i przywódców politycznych do odpowiedzialności oraz dawała nadzieję ofiarom przemocy i konfliktów. Na wszystkich zajmowanych stanowiskach podkreślała odpowiedzialność jednostek i państw za przestrzeganie zasad praworządności".
Prawo międzynarodowe w obronie pokoju
Nagroda ta ma szczególne znaczenie w obecnych czasach, w których dochodzi do konfliktów zbrojnych w ilości i o charakterze niespotykanych od dawna. W ich trakcie prawa człowieka są naruszane, normy międzynarodowego prawa humanitarnego łamane, a podstawowe zasady porządku międzynarodowego lekceważone. W tym samym czasie kiedy prawo i instytucje międzynarodowe są kluczowe dla zapewnienia pokoju, bezpieczeństwa i ładu na świecie, wielkie mocarstwa przeprowadzają frontalny atak na fundamenty porządku międzynarodowego. Tytułem przykładu można podać trwającą rosyjską agresję na Ukrainę czy działania USA w Wenezueli czy Iranie. USA pod rządami prezydenta Trumpa nakładają sankcje na przewodniczącą Międzynarodowego Trybunału Karnego z przyczyn czysto politycznych.
W tym kontekście wyróżnienie przyznane Navi Pillay potwierdza fundamentalne znaczenie sprawiedliwości międzynarodowej dla trwałego pokoju. Nagroda nabiera szczególnej wagi wobec obecnych wyzwań dla międzynarodowego porządku prawnego. Jak słusznie wskazał Komitet Noblowski "prawo międzynarodowe nie jest już jedynie uzupełnieniem działań na rzecz pokoju i bezpieczeństwa. Jest absolutną koniecznością". Można uznać, iż mimo że nagrodę otrzymała indywidualna osoba, to uosabia ona prawo międzynarodowe i instytucje sprawiedliwości międzynarodowej, których była częścią takie jak Międzynarodowy Trybunał Karny ds. Zbrodni w Rwandzie, Międzynarodowy Trybunał Karny i Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości.
Od Rwandy po trybunały międzynarodowe
Kariera sędziowska Navi Pillay obejmowała zarówno sądownictwo krajowe, jak i najważniejsze trybunały międzynarodowe. W 1995 r. została powołana do południowoafrykańskiego sądu wyższego szczebla (High Court), a następnie orzekała w Międzynarodowym Trybunale Karnym ds. Zbrodni w Rwandzie, którego przewodnictwo objęła w 1999 r. Jej działalność przyczyniła się do ugruntowania podstaw prawnych ścigania przemocy seksualnej, w tym gwałtu, jako zbrodni międzynarodowych. Później została sędzią Międzynarodowego Trybunału Karnego, a w latach 2008-2014 pełniła funkcję Wysokiej Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka. W 2019 r. objęła stanowisko sędzi ad hoc Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w postępowaniu dotyczącym zarzutów ludobójstwa wobec Mjanmy. W latach 2021-2025 przewodniczyła Niezależnej Międzynarodowej Komisji Śledczej ONZ ds. Okupowanego Terytorium Palestyńskiego. W kontekście sędziowskiej pracy Laureatki Pokojowej Nagrody Nobla warto zauważyć, że sądy i trybunały międzynarodowe, mimo ograniczeń jurysdykcyjnych i często długotrwałych postępowań, wymierzają sprawiedliwość i pozwalają ofiarom dochodzić swoich praw, uzyskać uznanie doznanych krzywd oraz domagać się pociągnięcia sprawców do odpowiedzialności.
W czasach często określanych jako kryzys prawa międzynarodowego Pokojowa Nagroda Nobla dla Navi Pillay przypomina, że bez przestrzegania tego prawa, bez pociągnięcia do odpowiedzialności sprawców najcięższych zbrodni międzynarodowych oraz bez zapewnienia ofiarom prawa do zadośćuczynienia nie będzie pokoju i bezpieczeństwa na świecie.
