Życie kampusu [2026-10-09]

Popularnonaukowy październik

— Redakcja

Diagnoza i funkcjonowanie osób w spektrum autyzmu, niezwykłe historie wcześniaków, starożytny hate speech i mniej oczywiste zajęcia językoznawców – to tematy październikowych spotkań w ramach Roku Popularyzacji Nauki na UMK. Wstęp na wszystkie wydarzenia jest wolny.

Spotkania zaplanowane na 14 października rozpoczną się od debaty, która pozwoli spojrzeć na osoby w spektrum autyzmu nie tylko przez pryzmat diagnozy i trudności, ale przede wszystkim od strony ich profilu poznawczego: sposobu postrzegania, organizowania informacji, rozumienia innych ludzi oraz tego, jakie aspekty rzeczywistości uznają za szczególnie istotne. Dr hab. Arkadiusz Gut, prof. UMK porozmawia z dr Małgorzatą Moszczyńską o tym, czy wraz ze wzrostem liczby diagnoz zmienił się także sposób, w jaki myślimy o osobach w spektrum autyzmu. W dyskusji spotkają się dwie perspektywy: poznawcza, która koncentruje się na sposobie myślenia osób z ASD, oraz diagnostyczno-pedagogiczna, która stawia pytanie, czy diagnoza pozwala lepiej poznać człowieka, czy tylko przypisać go do określonej kategorii.

Poza rozmową o kwestiach związanych z diagnozą, eksperci poruszą także tematy dotyczące funkcjonowania osoby z ASD w społeczeństwie. Dyskusja pozwoli wyjaśnić, jak osoba z ASD myśli, co zauważa, jaki ma potencjał, czego potrzebuje oraz jakie warunki należy stworzyć, aby mogła ten potencjał wykorzystać w edukacji, dorosłym życiu i pracy.

• 14 października, godz. 17:00: debata "Nowa perspektywa na osoby w spektrum autyzmu: diagnoza, kreatywność i droga od edukacji do zatrudnienia", rozmawiają dr hab. Arkadiusz Gut, prof. UMK (Wydział Filozofii i Nauk Społecznych) oraz dr Małgorzata Moszczyńska (dyrektor Centrum Leczenia Autyzmu przy Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie). Spotkanie odbędzie się w bibliotece Wydziału Chemii UMK (ul. Gagarina 7).

Podczas drugiego wystąpienia tego wieczoru o tym, jak wyglądają pierwsze dni i tygodnie życia, gdy waży się zaledwie 500 gramów, opowie dr hab. Iwona Sadowska-Krawczenko, prof. UMK, dziekan Wydziału Lekarskiego CM UMK. Codzienność najmniejszych wcześniaków i zespołów, które się nimi opiekują, to ciągła walka. Ta opowieść pokaże jednak, jak niezwykłe możliwości ma współczesna neonatologia, jak silni potrafią być najmłodsi pacjenci i jak wiele może dać z siebie ludzki organizm już od pierwszych chwil życia.

• 14 października, godz. 18:30: wykład "500 gramów życia – niezwykłe historie wcześniaków" poprowadzi dr hab. Iwona Sadowska-Krawczenko, prof. UMK, dziekan Wydziału Lekarskiego CM UMK. Spotkanie odbędzie się w bibliotece Wydziału Chemii UMK (ul. Gagarina 7).

W środę 21 października uczestnicy spotkają się w Collegium Maximum, gdzie odbędą się dwa wykłady z zakresu literatury i języka. Dr hab. Rafał Toczko, prof. UMK pokaże, że już pierwsze dzieło literatury antycznej – "Iliada" Homera – zaczyna się od gniewu i kłótni między Achillesem a Agamemnonem, które obfitują w wyzwiska i sarkazm. Co więcej, spora część zachowanej spuścizny literackiej po Grekach i Rzymianach to teksty polemiczne: mowy oskarżyciela lub obrońcy w sądzie, mowy polityczne, traktaty atakujące myślących inaczej lub zjadliwe wiersze wyśmiewające osobników, którzy narazili się poetom.

Żyjemy dziś w epoce przekonanej o wyjątkowości naszych czasów. Tymczasem zjawiska z obszaru agresji językowej nie tylko były obecne w dyskursie publicznym antyku – takiej sztuki przekonującego oczerniania przeciwników uczono w greckich i rzymskich szkołach. Od sztuki inwektywy nie stronili nawet święci chrześcijańscy i Ojcowie Kościoła, tacy jak Hieronim. Dzisiaj patrzymy na przeszłość z perspektywy naszej wrażliwości i wartości, a do opisu rzeczywistości używamy współczesnych pojęć. Podczas wykładu prof. Toczko wspólnie z publicznością zastanowi się nad tym, czy rozpowszechnione dziś pojęcie "mowy nienawiści" (hate speech) jest adekwatnym narzędziem do badania antycznych tendencji do uciekania się do agresji językowej w sytuacjach konfliktowych.

• 21 października, godz. 17:00: wykład "Hate speech w starożytności? O agresji językowej w literaturze antycznej" poprowadzi dr hab. Rafał Toczko, prof. UMK z Wydziału Humanistycznego UMK. Spotkanie odbędzie się w Collegium Maximum (Plac Rapackiego 1).

Podczas drugiego wykładu spojrzymy nieco inaczej na to, czym może zajmować się językoznawca. W powszechnej opinii jest to strażnik poprawnej polszczyzny, znawca reguł gramatycznych i ortografii, osoba, która potrafi wyjaśnić pochodzenie danego słowa. Dr hab. Małgorzata Gębka-Wolak, prof. UMK pokaże jednak inne, mniej znane, a przy tym niezwykle praktyczne aspekty badań lingwistycznych, należące do jurylingwistyki i językoznawstwa sądowego.

Analiza cech językowych bywa przydatna do ustalenia autorstwa tekstów spornych i intencji ich nadawców. Wyniki tych badań dostarczają dowodów w procesach karnych i cywilnych, np. w sprawach dotyczących szantażu, kradzieży, podpaleń, nielegalnych transakcji, plagiatów, a także w sprawach o pomówienie czy zniewagę. Opinie lingwistyczne znajdują także zastosowanie w objaśnianiu niejednoznacznych lub zbyt zawiłych zapisów w dokumentach urzędowych. Prof. Gębka-Wolak przedstawi uczestnikom wykładu przykłady spraw, w których analiza lingwistyczna skutecznie wspomagała organy ścigania, sądy oraz osoby prywatne.

• 21 października, godz. 18:00: wykład "Językoznawca w sądzie i w urzędzie – badania lingwistyczne w życiu codziennym" poprowadzi dr hab. Małgorzata Gębka-Wolak, prof. UMK z Wydziału Humanistycznego. Spotkanie odbędzie się w Collegium Maximum (Plac Rapackiego 1).

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego ogłosiło rok 2026 Rokiem Popularyzacji Nauki. Inicjatywa ma na celu budowanie bliższych relacji między światem nauki a społeczeństwem, co wiąże się z podkreśleniem roli otwartego dialogu i zdobywania rzetelnej wiedzy w oparciu o sprawdzone informacje. W obchody tego roku aktywnie włącza się Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, który przygotowuje cykl otwartych spotkań, wykładów i wydarzeń popularyzujących naukę skierowanych do mieszkańców miasta i regionu. To okazja do rozmów o dynamicznie zmieniającym się współczesnym świecie oraz o odkryciach i przemianach z perspektywy różnych dziedzin nauki.

Więcej informacji na temat wydarzeń odbywających się w ramach Roku Popularyzacji Nauki na UMK można znaleźć na stronie. Wszystkie spotkania są transmitowane na kanale YouTube UMK TV.