Kultura [2026-01-28]

Stefan Knapp – alchemik i wizjoner

— Redakcja

Ponad 110 prac Stefana Knappa będzie można zobaczyć w trakcie wystawy organizowanej przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu we współpracy z Centrum Sztuki Współczesnej "Znaki Czasu". Wernisaż zaplanowano na 20 lutego na godz. 19:00.

Stefan Knapp jest najbardziej znany z opracowania techniki nakładania emalii na stal w celu tworzenia dzieł o architektonicznych proporcjach. Jako rzeźbiarz, malarz i wynalazca stał się rozpoznawalny na arenie międzynarodowej, wystawiając swoje prace w galeriach w Hannover i Pierre Matisse oraz muzeach na całym świecie. Jego dzieła są eksponowane m.in. w budynku Seagram i na londyńskim lotnisku Heathrow. Artysta jest autorem dekoracyjnego panneau na fasadzie Auli UMK w Toruniu. Instalację, na którą składa się wizerunek Kopernika, zegar słoneczny, płytka z podpisem artysty oraz kompozycja rzeźbiarska symbolizująca układ ciał niebieskich, stworzył i podarował uczelni w 500. rocznicę urodzin astronoma.

To jeden z nielicznych przykładów twórczości zachodniego artysty w przestrzeni PRL-u – twierdzi dr hab. Michał Pszczółkowski, autor książki "Architektura Uniwersytetu Mikołaja Kopernika". – Stefan Knapp, choć polskiego pochodzenia, jako artysta był ukształtowany w całości przez sztukę Zachodu: tam zdobył wykształcenie, tam ewoluowała jego twórczość. Na tym tle dzieło jest absolutnym unikatem – także w zakresie techniki wykonania, w polskiej sztuce będącej całkowitą nowością.

Na retrospektywnej wystawie "Stefan Knapp alchemik i wizjoner" w Centrum Sztuki Współczesnej w Toruniu zaprezentowanych zostanie ponad 110 prac. Znajdą się wśród nich dzieła powstałe na przestrzeni kilku dekad – między 1945 rokiem a latami 90. XX wieku: obrazy na płótnie (oleje i akryle), tusze na papierze, gobelin, emalie na stalowych płytach, rzeźby z brązu i aluminium, lampy z korzeni drzew oraz akrylowe. Będzie to największa od 1974 roku wystawa Stefana Knappa w Polsce, na którą złożą się prace wypożyczone od brytyjskiej fundacji Stefan Knapp Estate oraz z kolekcji Pawła Sokołowskiego.

Ekspozycji towarzyszyć będzie pierwsza na polskim rynku wydawniczym monograficzna publikacja naukowa dotycząca Stefana Knappa oraz piąte wydanie jego autobiografii pt. "Kwadratowe słońce", w której pisał m.in. o swoich wojennych doświadczeniach.

Wystawa stanowi zwieńczenie uroczystych obchodów 80-lecia Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, które przypadały w 2025 r. Będzie czynna od 21 lutego do 31 maja 2026 r. Dofinansowana została ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Miasta Toruń.

Stefan Knapp urodził się 11 lipca 1921 r w Biłgoraju. W czasie II wojny światowej został zesłany do pracy w głębi Związku Radzieckiego. Z armią gen. Andersa przez Irak i Afrykę dotarł do Anglii, gdzie wstąpił do Royal Air Force. Po wojnie podjął studia w Central School of Arts and Crafts w Londynie, a później przeniósł się do The Slade School of Fine Arts. Edukację ukończył w 1950 r. 12 lat później pierwszy raz od czasu deportacji odwiedził Polskę. Wtedy też, w wywiadzie udzielonym "Życiu Warszawy" wyraził chęć wykonania kompozycji upamiętniającej Mikołaja Kopernika. Mozaikę na ścianie Auli UMK odsłonięto w 1973 r., w 500. rocznicę urodzin astronoma. Artysta zmarł w 1996 r.