Portal informacyjny
Nauki przyrodnicze
Tajemnice mykeńskiego pałacu
Precyzyjne datowanie wydarzeń z epoki brązu to wyzwanie dla archeologów. Dzięki badaniom zespołu prof. dr. hab. Tomasza Ważnego możliwe jest teraz określenie nie tylko, co dokładnie się wydarzyło, ale także kiedy miało to miejsce – przykładem jest mykeński pałac w Agios Vasileios na półwyspie Peloponez w Grecji.
Agios Vasileios, położone w historycznej Lakonii (późniejsza Sparta), to jedno z ważniejszych stanowisk późnego okresu brązu w regionie Morza Egejskiego. Odkryte w latach 60. XX wieku, zyskało nowe znaczenie po niedawnym przypadkowym znalezieniu tabliczek z pismem linearnym B, które zdradziły, że tam właśnie znajdował się poszukiwany ośrodek władzy i administracji kultury mykeńskiej. Odkrycie tabliczek zmieniło status stanowiska z "obiecującego" na "sensacyjne". Dotychczasowa chronologia stanowiska opierała się głównie na analizie ceramiki i szczątków ludzkich. Zespół badawczy z UMK, kierowany przez prof. dr. hab. Tomasza Ważnego z Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego na Wydziale Sztuk Pięknych UMK, zastosował jednak nowoczesne metody, w tym dendrochronologię, datowanie radiowęglowe oraz analizę dopasowania sekwencji słojów drewna metodą wiggle-matching. Większość próbek pochodziła ze zwęglonych szczątków drewna zachowanych po pożarze, który prawdopodobnie zakończył funkcjonowanie pałacu.
Badania i wnioski zostały opisane w czasopiśmie "Dendrochronologia" w artykule Absolute dating of the Late Bronze Age palace at Agios Vasileios: Insights from dendrochronology and radiocarbon methods. Warto podkreślić, że badania były częścią projektu realizowanego od 2017 r. na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w ramach grantu Maestro przyznanego przez Narodowe Centrum Nauki i zatytułowanego "The Balkan-Aegean Dendrochronology Project", pokazującego że precyzyjne datowanie może zmieniać nasze rozumienie historii epoki brązu oraz starożytnych cywilizacji.
Nowe ramy czasowe pałacu
Jedną z metod zastosowanych przez zespół prof. Ważnego jest datowanie radiowęglowe, pozwalające określić wiek materiałów organicznych poprzez pomiar izotopu węgla C14. Wyniki tego typu obejmują zazwyczaj szerokie przedziały czasowe. Druga z metod – dendrochronologia - umożliwia wskazanie konkretnego roku, jeśli zachowały się odpowiednie próbki drewna i istnieje baza porównawcza. Połączenie zaś ich obu, w tym techniki wiggle-matching, pozwoliło opracować bardziej precyzyjny model chronologiczny pałacu, obejmujący dwie niezależne chronologie dla pozostałości drewna jałowca i czarnej sosny.
Analiza licznych próbek z wykopalisk pozwoliła znacznie zawęzić okres funkcjonowania pałacu i lepiej określić moment jego upadku. Uzyskane wyniki nie sprowadzają się do jednej daty, lecz wyznaczają dokładne przedziały czasowe ulokowane w XV w. p.n.e. W kontekście archeologii epoki brązu jest to istotny postęp, ponieważ chronologia tego okresu w regionie Morza Egejskiego wciąż pozostaje przedmiotem debat. Dokładniejsze datowanie jednego stanowiska może wymusić korekty chronologii innych miejsc.
Tego typu pałace w epoce brązu pełniły funkcje administracyjne, gospodarcze i polityczne. Ustalenie momentu ich funkcjonowania i upadku pozwala lepiej zrozumieć rozwój cywilizacji, kontakty między regionami oraz przyczyny kryzysów. Badania nad Agios Vasileios przyczyniają się także do pogłębienia wiedzy na temat praktyk budowlanych, wykorzystania zasobów leśnych oraz historii regionu w późnej epoce brązu – tłumaczy prof. Ważny.
Wyniki badań pokazują rosnącą rolę podejścia interdyscyplinarnego. Same wykopaliska archeologiczne nie wystarczą, podobnie jak same analizy laboratoryjne. Integracja różnych źródeł danych, od artefaktów po pomiary fizyczne, pozwala uzyskać dokładniejszy i bardziej obiektywny obraz przeszłości. Choć wiele zależy od jakości dostępnych próbek, badania z Agios Vasileios wyraźnie wskazują kierunek rozwoju współczesnej archeologii, zmierzający ku większej precyzji i współpracy między dyscyplinami.
Badania zostały przeprowadzone i będą kontynuowane dzięki specjalnemu pozwoleniu Hellenic Ministry of Culture and Sports w Atenach.
