Nauki społeczne [2026-04-16]

Humanoid na uniwersytecie

— Redakcja

Wizyta humanoidalnego robota na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu jest zapowiedzią projektów badawczych oraz szkoleń i warsztatów. – To partnerstwo akademicko-technologiczne, które może stać się modelem współpracy nauki z przemysłem w Polsce – mówi prof. Arkadiusz Gut z Katedry Kognitywistyki UMK.

Humanoidalnego robota zaprezentowali przedstawiciele firmy FLOW AI. W środę 15 kwietnia pokazali go w miasteczku akademickim na Bielanach społeczności Uniwersytetu, zaproszonym gościom oraz mediom, omawiając jego możliwości i potencjalne zastosowanie. Szczególnie na współpracę cieszą się toruńscy kognitywiści, którzy z robotem wiążą duże nadzieje.

- Planujemy włączyć roboty humanoidalne do programu badań empirycznych prowadzonych przez nasz zespół z naukowcami z Wydziału Filozofii i Nauk Społecznych, Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej, Collegium Medicum – tłumaczy dr hab. Arkadiusz Gut, prof. UMK z Katedry Kognitywistyki UMK. – Chcemy ruszyć z szeroko zakrojonymi badaniami Human-Robot Interaction (HRI) – z prof. Jackiem Matulewskim w Centrum Nauk Technicznych przygotowujemy przestrzeń do badań społecznych interakcji podmiotów ludzkich z sztucznymi agentami. Chcemy wykorzystać je również przy projekcie Thoughtful Heart 4.0: A holistic approach to the health crisis.

Relacja człowiek – robot

Prof. Arkadiusz Gut, dr Andrzej Zykubek oraz mgr Jakub Janczura tłumaczą, że punktem wyjścia badań, do których chcą zaangażować humanoidalne roboty, jest pogłębiona diagnoza współczesnych wyzwań cywilizacyjnych jako kluczowych obszarów badawczych, obejmujących sprawczość i autonomię jednostki, jakość procesów poznawczych oraz kondycję relacji opartych na empatii, analizowanych w kontekście interakcji człowieka z robotami.

Zakładamy interdyscyplinarne badania z wykorzystaniem m.in. EEG, GSR i biofeedbacku, które analizują, jak w dialogu z technologią kształtują się procesy kontroli poznawczej, krytycznego myślenia, empatii, teorii umysłu, świadomego zaufania oraz mechanizmy budowania relacji i więzi społecznych – wyjaśniają kognitywiści. – Równolegle chcemy rozwinąć działania edukacyjne i społeczne, które wspierają refleksyjne i odpowiedzialne uczestnictwo w relacjach człowiek – robot w różnych grupach wiekowych. W efekcie będziemy dążyć do zaproponowania nowej narracji kulturowej, w której Robot-Human Interaction może stać się przestrzenią budowania autonomii, dobrostanu i świadomego funkcjonowania w społeczeństwie 5.0.

Naukowcy nawiązali już współpracę z kilkoma ośrodkami badawczymi, wspólnie z którymi zamierzają analizować m.in. zmienność postaw wobec robotów w różnych grupach wiekowych, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

Nasze badania będą się koncentrować na tym, jak w bezpośredniej interakcji z robotem humanoidalnym kształtują się mechanizmy budowania zaufania, więzi i relacji emocjonalnej. Szczególną uwagę poświęcamy temu, jak dzieci przypisują robotom intencjonalność i stany mentalne oraz jak wpływa to na ich zaangażowanie w relację – tłumaczy prof. Gut. – W naszym zainteresowaniu są także badania roli systemów sztucznej inteligencji w diagnozie medycznej, rozumianej nie tylko jako proces technologiczny, lecz także jako relacja poznawcza i społeczna między pacjentem a sztucznym agensem.

Kolejnym zagadnieniem, które chcą zgłębić toruńscy badacze, jest fenomen antropomorfizacji, rozumiany jako mechanizm poznawczy polegający na przypisywaniu robotom cech charakterystycznych dla ludzi: intencji, przekonań, stanów emocjonalnych oraz świadomości. Zjawisko to, szeroko opisane w literaturze z zakresu psychologii społecznej i kognitywistyki, stanowi przedmiot ożywionej debaty teoretycznej dotyczącej zarówno jego funkcji adaptacyjnych, jak i mechanizmów neurokognitywnych leżących u jego podstaw. Robot humanoidalny, dysponujący realistyczną mimiką, gestykulacją i zdolnością do prowadzenia konwersacji w czasie rzeczywistym, stwarza dotychczas niedostępne warunki do eksperymentalnej eksploracji granic i uwarunkowań tego mechanizmu.

Robot na uniwersytecie

Kognitywiści tłumaczą, że z perspektywy metodologicznej włączenie robota humanoidalnego do ich aparatury badawczej oznaczać będzie istotne poszerzenie obszaru eksperymentalnego.

O ile tradycyjne badania nad poznaniem społecznym opierały się na bodźcach statycznych, np. fotografiach i opisach werbalnych, lub ograniczonych interakcjach z agentami wirtualnymi, o tyle autonomiczny robot umożliwia badanie procesów poznawczych i społecznych w warunkach dynamicznej, dwukierunkowej interakcji – mówi prof. Gut. – Pozwala to na eksplorację takich zjawisk jak: regulacja dystansu społecznego w kontakcie z nieczłowieczym agentem, atrybucja sprawczości i odpowiedzialności moralnej wobec robotów, wpływ realizmu morfologicznego na intensywność antropomorfizacji (tzw. uncanny valley effect – efekt doliny niesamowitości) czy mechanizmy adaptacji komunikacyjnej w dialogu człowiek–maszyna.

Badacze z UMK zgodnie twierdzą, że nawiązana współpraca z firmą FLOW AI pozwali kognitywistyce na pełniejsze urzeczywistnienie jej roli jako dyscypliny empirycznej, zdolnej do stawiania i testowania pytań o fundamentalnym znaczeniu dla rozumienia ludzkiego umysłu i jego funkcjonowania w zmieniającym się środowisku technologicznym i społecznym. Dysponując zaawansowaną platformą badawczą w postaci robota humanoidalnego, zespół zyska możliwość prowadzenia badań na przecięciu kognitywistyki, psychologii społecznej, etyki i nauk o sztucznej inteligencji – badań, które nie tylko poszerzają wiedzę teoretyczną, lecz dostarczają także danych istotnych z punktu widzenia projektowania technologii odpowiedzialnych społecznie.